Waarom is de lucht overdag blauw
Als je overdag omhoog kijkt, lijkt de lucht overal om je heen blauw. Dat komt niet doordat de lucht zelf blauw is, maar door het zonlicht en de manier waarop dat met de atmosfeer samenwerkt. Zonlicht ziet er wit uit, maar bestaat uit alle kleuren van de regenboog. Elke kleur heeft een eigen golflengte. Blauwe en violette lichtgolven zijn korter dan rode en oranje lichtgolven.
Wanneer het zonlicht de atmosfeer binnenkomt, botsen de lichtdeeltjes met gasmoleculen en heel kleine stofdeeltjes. Korte golven, zoals blauw licht, worden daarbij veel sterker alle kanten op verstrooid dan lange golven, zoals rood licht. Dit proces heet Rayleighverstrooiing. Omdat blauw zo sterk wordt verstrooid, komt er vanuit vrijwel elke richting blauw licht in je ogen. Daardoor ervaar je de lucht als blauw, ook al is het zonlicht zelf niet echt van kleur veranderd.
De rol van de atmosfeer en je ogen
Onze atmosfeer bestaat vooral uit stikstof en zuurstof. Die moleculen zijn precies klein genoeg om korte golflengten, zoals blauw, extra goed te verstrooien. In werkelijkheid wordt violet nog sterker verstrooid dan blauw, maar onze ogen zijn gevoeliger voor blauw dan voor violet. Daarnaast wordt een deel van het violette licht hoger in de atmosfeer geabsorbeerd. Het totaalplaatje dat onze hersenen verwerken, is daarom een overwegend blauwe lucht.
Waarom de lucht bij zonsondergang rood kleurt
Bij zonsopkomst en zonsondergang staat de zon laag aan de hemel. Het licht van de zon moet dan een veel langere weg afleggen door de atmosfeer voordat het jouw ogen bereikt. Hoe langer die weg, hoe meer botsingen er plaatsvinden tussen lichtdeeltjes en luchtmoleculen. Tijdens die extra lange tocht wordt het blauwe en groene licht bijna volledig uit de oorspronkelijke lichtbundel verstrooid. Dat blauwe licht zie je dan vooral hoog aan de hemel of verspreid in de omgeving, maar niet meer rechtstreeks vanaf de zon.
Wat overblijft in het directe zonlicht zijn vooral de langere golven: rood, oranje en een deel van het gele licht. Daardoor ziet de zon er roder uit en kleuren de wolken en de lucht rondom de zon warm rood en oranje. De bekende spectaculaire zonsondergangen ontstaan vooral wanneer er ook wolken of stofdeeltjes aanwezig zijn die dat rode licht weerkaatsen en extra verspreiden.
Waarom de ene zonsondergang intenser is dan de andere
Niet iedere zonsondergang is even fel rood. De hoeveelheid stof, vocht en wolken in de lucht speelt een grote rol. Zacht gekleurde zonsondergangen komen vaak voor bij relatief schone, heldere lucht. Wanneer er meer stofdeeltjes, rook of fijnstof aanwezig zijn, wordt er extra licht verstrooid en weerkaatst, wat de rode en oranje tinten kan versterken. Ook de hoogte en vorm van wolken beïnvloeden het beeld. Hoge wolken kunnen nog door de lage zon worden verlicht terwijl de aarde zelf al in de schaduw ligt, wat prachtige kleuren in de lucht oplevert.
Wat je zelf kunt observeren aan de lucht
Met dit inzicht kun je bewuster naar de lucht kijken. Overdag let je op de diepblauwe kleur wanneer de lucht schoon en droog is, en op de fletsere, wittere lucht wanneer er meer vocht of vervuiling aanwezig is. Rond zonsondergang kun je zien hoe de kleuren van geel naar oranje en rood verschuiven naarmate de zon lager komt te staan. Door elke dag een paar minuten te observeren, herken je steeds beter hoe licht, atmosfeer en jouw eigen waarneming samenwerken om de kleuren van de lucht te creëren.
